Dudak damak yarığı ameliyatı geçiren birçok çocuk, beklenildiği gibi konuşma becerilerinde hemen bir gelişim gösteremeyebilir. Dkt. Aybike Öksüz, dil ve konuşma terapisti olarak sıklıkla şu ifadeyi duyar: “Ameliyat başarılıydı ama çocuğum hâlâ bazı harfleri yanlış telaffuz ediyor.” Bu durum, pek çok ebeveynin aklında soru işaretleri oluşturur. Çoğu aile, damak onarımının ardından konuşmanın otomatik olarak düzene gireceğini düşünmektedir. Ancak iletişim becerilerinin gelişimi sadece fiziksel yapıların düzeltilmesi ile sınırlı değildir.
Ameliyatın asıl amacı, konuşmada önemli rol oynayan anatomik yapıları onarmaktır. Ancak bu süreçte çocuk; damak yapısına sahip olur, ağız içi basınç koşullarını sağlayabilir ve gerekli anatomik temellere ulaşır. Fakat ameliyat, seslerin nasıl doğru bir şekilde üretileceğini öğretmez. Bu durumu daha iyi kavrayabilmek için bir piyano örneği üzerinden açıklama yapmak mümkündür. Kırık tuşları olan bir piyano ile müzik yapmak zordur; tamir edilse bile piyano çalmayı öğrenmek için eğitime ihtiyaç vardır. Benzer şekilde konuşma da öğrenilen motor beceriler arasında yer alır.
Dudak damak yarığı olan çocuklar, erken dönemlerinde bazı sesleri çıkarırken zorluk yaşayarak kendilerine özgü alışkanlıklar geliştirebilirler. Örneğin; “K” sesi yerine farklı bir ses üretebilir ya da “P” sesi için hava kaçırarak iletişim kurabilirler. Bu yanlış telaffuzlar aylarca devam ettiğinde kalıcı hale gelir ve bu duruma telafi edici artikülasyon hataları denir. Ameliyattan sonra çocuk anatomik olarak doğru sesi çıkarabilecek durumda olsa bile eski alışkanlıklarından vazgeçmeyebilir.
Bazı aileler ameliyat sonrası şu düşüncelere kapılmaktadır: “Biraz bekleyelim, zamanla düzelecektir.” veya “Zaten ameliyat oldu.” Ancak yanlış öğrenilmiş konuşma kalıpları zamanla pekişebilir ve özellikle okul dönemine kadar devam eden hatalar çocuğun iletişim alışkanlıklarını etkileyebilir. Dolayısıyla konuşma değerlendirmesinin zamanında yapılması büyük önem taşımaktadır.
Burundan gelen seslerin her zaman terapiyle düzelmeyeceği unutulmamalıdır. Bazı çocuklarda bu durumun sebebi yanlış konuşma alışkanlığı değil, yumuşak damağın yeterince hareket etmemesi olabilir. Bu tür sorunlarda çocuk ne kadar çabalasa da hava buruna kaçmaya devam eder. Dil ve konuşma terapisti değerlendirme sürecinde sorunların yapısal mı yoksa öğrenilmiş bir alışkanlık mı olduğunu tespit etmeye çalışır; bu ayrım tedavi süreci açısından oldukça kritik öneme sahiptir.
Dil ve konuşma terapisinin gerekli olduğu durumlar şunlardır: Konuşmanın burundan gelmesi, bazı seslerin çıkarılamaması veya yabancı kişiler tarafından çocuğun anlaşılmaması gibi belirtiler söz konusu olduğunda mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır.
Ailelerin yapabileceği en önemli şeylerden biri ise çocuğun iletişim isteğini desteklemektir. Bunun için evde çeşitli etkinliklere yer vermek ve açık iletişim kurmak faydalıdır.
